เมื่อ “โขนกรุงศรี” ก้าวสู่โลกดิจิทัล ผ่านแอปพลิเคชัน AR สืบสานมรดกภูมิปัญญาไทยสู่เด็กยุคใหม่ จากศิลปะการแสดงอันทรงคุณค่าของกรุงศรีอยุธยา สู่ห้องเรียนแห่งศตวรรษที่ 21
เมื่อ “โขนกรุงศรี” ก้าวสู่โลกดิจิทัล ผ่านแอปพลิเคชัน AR สืบสานมรดกภูมิปัญญาไทยสู่เด็กยุคใหม่ จากศิลปะการแสดงอันทรงคุณค่าของกรุงศรีอยุธยา สู่ห้องเรียนแห่งศตวรรษที่ 21
“โขน” ไม่ได้เป็นเพียงศิลปะการแสดงชั้นสูงของไทย หากแต่เป็นมรดกภูมิปัญญาที่สะท้อนประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และอัตลักษณ์ของผู้คนในแต่ละท้องถิ่น โดยเฉพาะ “โขนกรุงศรี” ซึ่งถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของจังหวัดพระนครศรีอยุธยาอย่างไรก็ตาม ปัจจุบันการสืบทอดองค์ความรู้ด้านโขนกำลังเผชิญความท้าทาย ทั้งการขาดแคลนครูภูมิปัญญา ครูผู้เชี่ยวชาญด้านโขน การเปลี่ยนแปลงบุคลากรในโรงเรียน รวมถึงโรงเรียนขนาดเล็กหลายแห่งที่ไม่มีครูนาฏศิลป์โดยตรง ส่งผลให้เด็กจำนวนมากขาดโอกาสในการเรียนรู้มรดกวัฒนธรรมท้องถิ่นของตนเอง เมื่อพฤติกรรมการเรียนรู้ของเด็กในยุคดิจิทัลเปลี่ยนแปลงไป วิธีการถ่ายทอดองค์ความรู้จึงต้องปรับเปลี่ยนให้ทันยุคสมัย
จากโจทย์สำคัญดังกล่าว จึงเป็นจุดเริ่มต้นของงานวิจัย “การพัฒนาแอปพลิเคชันนิทานความเป็นจริงเสริม ชุด มรดกภูมิปัญญา ‘โขนกรุงศรี’ บนทุนทางวัฒนธรรมและสังคมของชุมชน สำหรับโรงเรียนประถมศึกษา” ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567
ผลงานวิจัยนี้ดำเนินการโดย
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อัจฉราพรรณ กันสุยะ
ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุพินดา เพชรา
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ปิยะ มีอนันต์
คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา เทคโนโลยีเพื่อการอนุรักษ์วัฒนธรรม
หัวใจสำคัญของงานวิจัย คือ การนำเทคโนโลยี Augmented Reality (AR) หรือเทคโนโลยีความเป็นจริงเสริม มาประยุกต์ใช้กับนิทานและองค์ความรู้เกี่ยวกับ “โขนกรุงศรี”
เมื่อเด็กส่องอุปกรณ์ผ่านภาพหรือสื่อที่กำหนด เนื้อหาจะปรากฏเป็นภาพเคลื่อนไหวมีมิติ พร้อมเสียงและเรื่องราว ช่วยให้เรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่เคยเข้าใจยาก กลายเป็นประสบการณ์การเรียนรู้ที่สนุก มีชีวิตชีวา และเข้าถึงง่ายแอปพลิเคชันประกอบด้วยเนื้อหา 3 ตอน ได้แก่
พลิกตำนาน “โขนกรุงศรี”
โขนกรุงศรีสืบสาน รามเกียรติ์ ตอน “จองถนน”
โขนกรุงศรีเล่าขาน รามเกียรติ์ ตอน “นางลอย”
พร้อมคู่มือการใช้งานและกิจกรรมบูรณาการสำหรับครูผู้สอน เพื่อสามารถนำไปใช้ในห้องเรียนได้จริง วิจัยจากความต้องการของพื้นที่ ผ่านกระบวนการวิจัยและพัฒนา (R&D)
งานวิจัยไม่ได้เริ่มจากการสร้างเทคโนโลยี แต่เริ่มจากการรับฟังปัญหาของพื้นที่จริง คณะผู้วิจัยสัมภาษณ์ครูภูมิปัญญา ผู้เชี่ยวชาญด้านโขน นักการศึกษา และผู้ทรงคุณวุฒิ รวมทั้งศึกษาความต้องการของโรงเรียน ก่อนนำข้อมูลทั้งหมดมาพัฒนานวัตกรรม
หลังจากนั้นได้ให้ผู้เชี่ยวชาญและครูผู้สอนร่วมประเมินคุณภาพ ก่อนนำไปทดลองใช้กับนักเรียนระดับประถมศึกษาตอนปลายในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา จำนวน 64 คน จากโรงเรียนประตูชัย และโรงเรียนวัดโคกช้าง (ราษฎร์บำรุง)
ผลการทดลองสะท้อนให้เห็นว่า นวัตกรรมนี้สามารถยกระดับการเรียนรู้ของนักเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผลลัพธ์ที่มากกว่าคะแนนสอบ ผลการวิจัยพบว่า นักเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนรู้เรื่องโขนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
นอกจากนี้ นักเรียนยังมีจิตสำนึกรักท้องถิ่นอยู่ในระดับมาก มีความภาคภูมิใจในมรดกวัฒนธรรมของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และเกิดความสนใจในการเรียนรู้ศิลปวัฒนธรรมไทยมากยิ่งขึ้น
ในขณะที่ครูผู้สอนประเมินว่า แอปพลิเคชันมีคุณภาพด้านการออกแบบและการใช้งานอยู่ในระดับมากที่สุด อีกทั้งยังสามารถนำไปบูรณาการกับหลายกลุ่มสาระการเรียนรู้ ไม่ว่าจะเป็นสังคมศึกษา ภาษาไทย ศิลปะ วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ ภาษาอังกฤษ และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนนวัตกรรมที่พร้อมขยายผล
ปัจจุบันผลงานวิจัยอยู่ในระดับ TRL 6 และ SRL 6 หมายถึงเป็นนวัตกรรมต้นแบบที่ผ่านการทดลองใช้ในพื้นที่จริง ได้รับการยอมรับจากกลุ่มเป้าหมาย และพร้อมต่อยอดขยายผลสู่โรงเรียนอื่นนอกจากโรงเรียนในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาแล้ว ยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับโรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมถึงสถานศึกษาที่ต้องการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นด้านวัฒนธรรมได้ทั่วประเทศ
สร้างเครือข่ายอนุรักษ์ “โขนกรุงศรี”
ผลกระทบของงานวิจัยไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับนักเรียน แต่ยังเชื่อมโยงความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย โรงเรียน ครูภูมิปัญญา ชุมชน และหน่วยงานด้านวัฒนธรรม
เกิดเป็นเครือข่ายการอนุรักษ์และสืบสาน “โขนกรุงศรี” ผ่านการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์เด็กยุคใหม่ โดยใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือในการเชื่อมโยงอดีตกับอนาคต
ผลงานวิชาการที่ได้รับการยอมรับ
งานวิจัยได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการระดับชาติทั้งระดับ TCI 1 และ TCI 2 รวม 2 บทความ และยังได้รับการขึ้นทะเบียนลิขสิทธิ์จากกรมทรัพย์สินทางปัญญา จำนวน 3 ผลงาน ครอบคลุมนิทานความเป็นจริงเสริมทั้ง 3 เรื่อง
สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงคุณภาพของงานวิจัย และศักยภาพในการนำไปใช้ประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม ก้าวสำคัญของการอนุรักษ์วัฒนธรรมไทย โครงการวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่า “การอนุรักษ์” ไม่จำเป็นต้องยึดติดกับรูปแบบเดิมเสมอไป หากสามารถผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับเทคโนโลยีสมัยใหม่ได้อย่างเหมาะสม ก็จะทำให้มรดกวัฒนธรรมยังคงมีชีวิตอยู่ในหัวใจของคนรุ่นใหม่
แอปพลิเคชันนิทานความเป็นจริงเสริม ชุดมรดกภูมิปัญญา “โขนกรุงศรี” จึงไม่ใช่เพียงนวัตกรรมการศึกษา หากแต่เป็นสะพานเชื่อมระหว่างอดีตกับอนาคต เป็นพื้นที่ที่เทคโนโลยีทำหน้าที่สืบสานศิลปวัฒนธรรมไทย และปลูกฝังความภาคภูมิใจในรากเหง้าของท้องถิ่นให้แก่เยาวชนไทยอย่างยั่งยืน
#โขนกรุงศรี
#Doodeevariety magazine ข่าวสารออนไลน์เรื่องราวดีๆที่คุณต้องติดตาม
